Мақалалар

Солтүстік Қазақстан аумағындағы сын есім арқылы жасалған топоннимдер туралы

«Ақ» және «қара». Облыстың жер-су атаулары тізілген каталогта «ақ» сын есімімен немесе осыдан туындайтын зат есімнен басталатын 102 атау бар екен. Солардың ішінде Ақан, Ақанбет, Ақбай, Ақбас, Ақби, Ақжан, Ақжарқын, Аққошқар, Ақсары, Ақтай, Ақыш бастатқан 25 антропоним болса, қалғандары +балық 2, «Ақбас» және «Ақбасты» аталатын тұзды көлдер 8, бұлақ 2, +жар 2, +көл 4, +қайың 3, «аққу» 3, +құдық 3, +мола

автор: ​Зарқын Тайшыбай

Айыртау ауданының елді мекен тарихынан

1928 жылы ұйымдастырылған Айыртау ауданы Солтүстік Қазақстан облысының оңтүстігінде орналасқан, аумағы 9,6 мың шаршы шақырымды қамтыды. Халық саны 35,814 мың адамды құрады (2020). 76 елді мекен 14 селолық округтен тұрады.

автор: З.Тайшыбай, С. Мәлікова, Петропавал қаласы

ПЕТРОПАВЛ – ҚАРАҒАНДЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ОРТАЛЫҒЫ

1932 жылғы 20 ақпанда Қазақ Орталық Атқару комитетінің екінші сессиясында республиканы басқаруды оңтайландыру мақсатында алты облыс құрылатын болып шешілді. Бұл шешім Мәскеудегі жоғарғы билік тарапынан қолдау тауып, Қазақстанда:орталық, облыс, аудан, ауылкеңес түріндегі төрт сатылы басқару жүйесі қалыптасты.

автор: З.Тайшыбай, С. Мәлікова, Петропавал қаласы

ТОРАҢҒЫ ӨСПЕСЕ ДЕ...

ХІХ ғасырдағы географиялық картада «Новоявленное» деген атаумен таңбаланған қазіргі Явленка селосының тарихына түсінік бере кеткен артық болмас. Әуелде, жаңа қоныстанушы келімсектер болашақ мекеніне ат қойғанда, ырым көріп христиан дінінің Библия аңыздарын басшылыққа алғаны мәлім.

автор: З.Тайшыбай, С. Мәлікова, Петропавал қаласы

Қазақтың жері қайда шашылмаған

1921 жылы 16 ақпанда Қазақ ОАК-інің шешімімен Ақмола және Семей облыстарын Қазақстанға қосатын және олардың басқару аппаратын жасақтайтын Төтенше өкілдігі бар комиссия құрылды.

автор: З. Тайшыбай, С. Мәлікова. Петропавл қаласы

XIX ғасырда Жаңаарқа өңірінің этнотопонимдерінің қалыптасу ерекшеліктері

ХҮІІІ ғасырда Ақтау жерін Арғын Алтай тайпасын басқарған Сайдалы Барқы Нияз батыр жайлады. Орта жүз елінің шоқтығы биік тұлғасы, Әбілмәмбет ханның бас кеңесшісі әрі елшісі Нияз батыр туралы зерттеулерімізді арнайы әңгіме ретінде жариялап отырмыз.

автор: Аршабеков Т.Т Қарағанды облыстық ғылыми-техникалық құжаттама жөніндегі мемлекеттік архив басшысы

Сарыарқаның сарыбелі

​Сарыарқа-өзіндік табиғи бітім-болмысымен ерекшелетін, кесек тарихы, оқшау ерекшелігі бар, уақытпен бірге жаңғырып-жасарған мекеннің бірі. Бұл өте байтақ мекен, бай мекен. «Сары десе дегендей, бұл байтақ өлкенің мың сан өсімдігінен бастап, тау-тасына дейін сарғыш тартып жатады.

автор: Аршабеков Темірғали Қарағанды облыстық ғылыми –техниалық құжаттама жөніндегі архив басшысы

АҚТОҒАЙ ӨҢІРІНІҢ ТОПОНИМДЕРІ

Кез келген тілдің аса бір ерекше құнды хабар жинақталған, сақталған қабаты – ономастика. Ономастика жалпы алғанда нақты бір тұлғаның, құбылыстың, материалдық және рухани құнды нысанның атауын зерттейтін ғылым болғандықтан, өз ішінде бірнеше секторға бөлінеді және А.В. Суперанская көрсеткендей: «өз кезегінде жеке аймақ немесе өрістерге» ажыратылады [194:141].

автор: А.С. Адилова, филология ғылымдарының докторы Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті

ҚАЗАҚ ТОПОНИМДЕРІНІҢ ТҮРКІЛІК ҚАБАТЫ: ТІЛДІК СИПАТЫ

Мақалада еліміздегі жер-су атауларының түркілік қабатының тілдік ерекшеліктері қарастырылған. Атаулардың шығу төркіні жайлы жазған ономаст-ғалымдардың еңбектеріне қысқаша шолу жасалған. Топонимдердің диахрондық өзгеру динамикасы айқындалған.

автор: Проф. С.Қ. ИМАНБЕРДИЕВА* Доц. Л.Н. ДӘУРЕНБЕКОВА**